Kim Yazıyor
Kim Yazıyor?

Kim Yazıyor?

Admin yazar hakkında ufak bir açıklama bu alana geliyor...

Tüm yazılarını gör

Yazardan Yazılar

Anneanne-Bir Hilal ARAS Öyküsü
Anneanne-Bir Hilal ARAS Öyküsü

Hoca üç defa “Hakkınızı helal ediyor musunuz?”

Hâki Sözcükler-Berfin YAVUZ
Hâki Sözcükler-Berfin YAVUZ

Eski zamanlardan kalma bir masaya oturmuştu kadın.

Feminist Eleştiri-Didem GÖRKAY

Feminist Eleştiri-Didem GÖRKAY

1960’lı yıllarda adı geçmeye başlayan feminist eleştiri, edebiyat ortamlarında kendine sağlam bir yer edinerek 80’li yıllarda adeta bir tercih haline gelmiştir. Günümüze kadar geliş sürecinde farklılıklara uğramş olması bu eleştirel akımın daha da güçlenmesini sağlamıştır. Önceleri batıda başlamış olan bu akım, doğuda zor olmasına rağmen kendine bir yer edinmiştir. Gerek adından gerekse anlayış açısından, önceleri kadınlar tarafından dile getirilen ve benimsenen feminist eleştirinin varolmaya başladığı dönemde ve oluşum sürecinde Fransa önemli yer tutar. Edebiyat, tiyatro gibi birçok sanat dalında ön planda olan Fransa'da kadın yazarlar tarafından dile getirilen feminist eleştiri, Amerika kıtasındaki varlığını ise sadece edebiyatla değil; görsel sanatlarla da göstermiştir. Feminist eleştiri edebiyat alanında var olurken o dönemde kaleme alınmış olan birçok sosyal, siyasi çalışmadan ve kitaptan yararlanmıştır. Köleleştirilen kadın ve kadınların sahip olması gereken haklar, feminist eleştiri için temel oluşturur.

Edebiyatın batı kanadı denildiğinde ve söz konusu bu akım olduğunda akla gelen ilk isim Virginia Woolf olur. Henüz kadınların hatta bazen erkeklerin bile düşüncelerini yüksek sesle ifade edemediği 1900'lü yılların başında Woolf kimsenin yapamayacağı bir cesaretörneği göstererek Kendine Ait Bir Oda'yı kaleme aldı. Günümüzde de çok okunan bu kitapta Woolf, o yıllarda kadın yazarların sıkıntılarını, erkeklerin hakim olduğu bir dünyada kadının durumunu, kısıtlanmış ve kıstırılmış kadının özellikle eğitim açısından erkeklerin gerisinde bırakılmalarını ve pek çok şeye mecbur edilişlerini anlatır.

Fransa'da ise feminist eleştiri akımına öncelik eden yazar Simone De Beauvoir olmuştur. Hem yazar hem filozof kimliği taşıyan Simone De Beauvoir, erkeklerin kendilerini her şeyin sahibi gibi gördükleri bir toplumda kadınların nasıl haksızlığa uğradıklarını sıklıkla dile getirmektedir. Özellikle Kadın İkinci Cins adını taşıyan kitabı yayımlandığında beklenenden fazla ilgi gördü. İki yıl içinde yüze yaklaşan baskı yapan kitap, birçok tartışmayı da beraberinde getirdi. Ve Batı dünyasında özellikle de Amerika'da kısa sürede yazarın ve kitabın ünü yayıldı. Kitabın adından da anlaşılacağı gibi kadın toplumun her alanında birinci cins olarak görülen erkek karşısında her zaman arka planda kalır ve birçok konuda erkeğe bağlıdır. Yüzyıllardır öteki olarak görülen kadının, nasıl ikinci plana itildiğini; nasıl sömürürülerek köleleştirildiğini anlatan Simone De Beauvoir’ın bu kitabı birçok feminist eleştiri çalışmasında kaynak olarak gösterilmiştir.

Türk edebiyatında feminist eleştiri, 1960’lı yıllardan sonra gelişmeye başlar. Temel olarak batıdaki feminist eleştiri kriterlerini benimseyen Türk edebiyat dünyasında ilk kadın romancı olan Halide Edip Adıvar modernleşme konusundaki düşüncelerini romanlarına yansıtır. Cumhuriyet döneminin cesur kadını Adıvar, feminist akımda sosyal sınıfların ve ekonomik düzeyin etkisini de eserlerine taşımıştır. Eserlerine ve hayatına bakıldığında Halide Edip'i en çok ilgilendiren Tanzimat Dönemiyle beraber başlayan batılılaşmanın birçok kesimde doğru etkilere bırakmaması ve ulusal değerleri savunması göze çarpar. Özelikle Handan adını taşıyan romanında bu tespitler belirgindir. Zamanla hızla ilerleyen modernleşme batıdan ülkemize geldiğinde tam olarak karşılığını bulmamıştır. Bu da Halide Edip'in romanlarda ele aldığı konulardan biridir. Seviye Talip, Kalp Ağrısı, Zeyno'nun Oğlu, Tatarcık romanlarında feminist yaklaşımı dikkat çekecek kadar etkilidir. Zaman zaman ahlak kavramının günden güne bozulduğunu ele alan Halide Edip Adıvar kuşkusuz feminist alanda Türk edebiyatının en başarılı yazarıdır.

Didem GÖRKAY

 

Yorumlar

Bu yazı için henüz hiç yorum yok, ilk yorumu yapan olmak ister miydiniz?

Yorum Yaz